Ihe Ama Ara a Jisọs Mezuo — Ihe Ndị Ama na-Agbanwe Ndị Enweghị Ntụkwasị Obi
Kedu ihe na-adị mkpa ka ọ mee ka onye enweghị ntụkwasị obi ụma na Jisọs nke Nazareth bụ ihe karịa onye bụ akụkọ ihe mere eme — na ọ bụ n'ezie, Mesaya a ka-akwadebe? Maka ọtụtụ ndị na-ekwesịghị ekwe n'ụwa tutu, azịza ahụ bụ otu — ihe ama ara. E dere ha na-ọnụ ọgụgụ afọ tupu Jisọs ammọ, ọtụtụ maka ihe na-abụ ihe pụtara n'ezie tungkọ na mmalite, ndụ, ihe nkwetụ, ọnwụ, na ihe ndị fọdụrụ nke Mesaya pụtara na Akwụkwọ nsọ Hebrew. Mgbe a na-ele anya nke ọma karịa ihe arụmụka, akwụkwọ ọma, na ọbụna msi mmalite ndị na-agụ akwụkwọ ndị ọzọ, ihe ama ara ndị a na-akọ otu n'ime ọhụhụ ngwọta nke karịa na ụwa nile. Ọ bụghị nchekwube na-enweghị ihe nyochaa. Ọ bụ ihe ama. Ka anyị gaa n'ije ya ọnụ.
Eriri Ihe Ọ Bụ
“«N'ihi na m na-akụziri unu ihe mbụ nke m natara: na Kraịst nwụrụ maka mmehie anyị, dịka Akwụkwọ nsọ si dị.» — 1 Korintuosu 15:3 (RVR1960)”— 1 Korintuosu 15:3
Dead Sea Scrolls: Ihe Ama na Ihe Ama Ara A Ka-Edere Tupu
Tupu anyị na-ele anya ihe ama ara dị n'otu ụdị, ọnụ nhụ nhụ kasị mkpa nke onye enweghị ntụkwasị obi na-ajụ bụ otu a: Kedu ka anyị maara na e denderedịm ihe ama ara ndị a mgbe ihe ahụ merụ? Ọ bụ ajụ nke dị mma, na ndị arụmụka azịzala ya site n'ọnụ chọchọ na 1947 mgbe onye nche ndị Bedouin hụrụ ụdị pọt ike dị n'ime ọnyọ nke Qumran, nso nso na Dead Sea. N'ụdị ahụ e nwere ndị ihe ọ dị ukwu — na-gụnyere akwụkwọ zuru oke nke Isaia.
Site na adadọ karbon-14 na nyocha paleọgrafịkụ, ndị mmasị na-akwụkwọ ka-edu ihe ọ dị ukwu Isaia n'ihe fọrọ nụ ọnụ 125–100 BT. Ọ pụtara na akwụkwọ zuru oke nke Isaia, nke e nwere ụfọdụ n'ime ihe ama ara maka Mesaya nke karị nnọrọ, ka edere ma e debekwaa afọ otu ruo n'ihe karị na Jisọs ammọ na Betlahem. Akwụkwọ ahụ nọ ugbu a na ndị ihe ọ dị oku na Isirayẹl na Jerusalẹm ma ọ bụ otu n'ime ndị akwụkwọ nile nke ndị ọzọ na-enyocha nke karị.
Ihe ama a na-agbafụ n'ụkpụ n'ụzọ zuru oke na-azụ maka 'ihe ama ara emechara ihe'. Ndị na-anya anya nke na-asị na Isaia 53 ga-adịrịrị edere emechaa crucifixion nke Jisọs n'ihi na ọ na-akọ ya nke nnọrọ adị nk'iru ha na-enweghị ndị akwụkwọ ama akwụkwọ iji kwado ọrụ ụka ahụ. Dead Sea Scrolls na-ata aka na akwụkwọ ahụ bu tupu Jisọs ma o karị ọrụ afọ - ma na-edubere na Isaia na mgbe mbụ na abụ ọrụ afọ nke VII BT, karịa ọrụ afọ ruo 700 tupu Kraịst.
Mkpokọ Qumran e nwekwa nrụnye nke ụdụ akwụkwọ nile nke Old Testament ka ọ bụrụ Ester, na-enye ndị mmasị na-akwụkwọ glas na-enweghi ihe gara aga tungkọ na nnata mma nke ihe akwụkwọ nsọ. Akwụkwọ Isaia dịfere na Masoretic Text naanị na nnata ọnụ nke otu mma — ọ bụfọ n'ime n'ihe na-emetụta ihe ama ara nke anyị na-amara uju. Akwụkwọ ahụ adịghị agbanwe. Ihe ama ara ndị a nọ dịka e dere ha.
Isaia 53: Ndị na-Ama Akụka na-akọwa na Ihe Mere Eme nke Ama
E dere mgbe afọ otu nke 700 BT, Isaia 53 na-agụ ka-adịghị mma dịka ihe ama ara ọ dị ukwu ma karị dịka ọkọ anya onye hụrụ ihe nke ọrụ I nke mkpọtụ nke Jisọs. Mkpọrụ na-akọwa otu onye a na-akpọ 'Ndị na-Ama Akụka' nke a ga-akwa anya nke ọma ma a ma na ya, ndị e mara mma maara ilu, o were ihe nka nke ndị ọzọ, a na-ajụ dịka ụmụ atụrụ n'ebe nbufe, na a ga-agbu ya n'etiti ndị ọgarị n'agbanyeghị na o nwụrụ nso ndị na-eme iwu. Nke ọ bụladị nke ihe ndị a na-abụ ihe pụtara dịka Akụkọ Uvanjeliọ maka ọnwụ nke Jisọs.
Ije 3 na-asị: 'Ọ bụ onye ndị a na-anya anya ma ruo na onye mmadụ, onye mara afịafị, onye amaara ihe mwute.' Ụlọ akwụkwọ Uvanjeliọ na-edek na ndị mmadụ gbanwere echiche megbe Jisọs batara Jerusalẹm na ọtụtụ ụbọchị. Ije 5 na-asị: 'Kama ọ bụ na-agba mma n'ihi ọrụ ụka anyị, a na-apịịkwa ya n'ihi ajọ ọrụ anyị.' Okwu Greek na New Testament maka ndụ crucifixion na-akọrị nke ọma na okwu a nke iko. Jisọs e nyụrụ n'ụkwụ na ụkwụ ma a kpụrụ ya ikpe n'ụkọ.
Ije 9 dị mkpa karị: 'E huuru ya na ndị merụ ihe na ihe ebi, kama na ndị ọgarị n'ọnwụ ya.' Jisọs e nyụrụ n'etiti ndị ajụ abụọ — ndị merụ ihe — na emechaa a gabigara ya n'ili nke Josẹp nke Arimatea, onye ọgarị nke Sanhedrịn. Ike ọnụ ọgụgụ nke ihe ndị a kwekọrịta site na egwu n'ụdị onye otu bụ ihe na-emegbu emegbu.
Ije 7 na-asị: 'Ọ na-ama ihe na ike na-abụ, ma o mepụghị ọnụ ya; dịka ụmụ atụrụ e duru ya n'ebe nbufe.' N'iji oge abụọ n'ihu nke Kaifas na Pịlaato, Uvanjeliọ na-edek na Jisọs nọgidere nã issi mgbe a jụrụ ya — na-emezu ihe ama ara a kpamkpam. Ihe nwere ike ichere bụ na Ije 10 na-asị na emechaa ihe mwute ya, 'ọ ga-ahụ mgbe nwoke mmadụ, ga-adị ogologo afọ.' Ọnwụ n'emechaa afọ ogologo. Crucifixion n'emechaa resọreshọn. Isaia dere ya ọrụ afọ asaa tupu.
Abụ 22: Crucifixion Edere Tupu Crucifixion Ka-adị
Abụ 22, edere site na Eze Devịd gburugburu afọ 1000 BT, meghe na okwu otu Jisọs tiri site n'okpọkụ: 'Chineke m, Chineke m, kedu ihe kpatara i jefuola m!' Kama ọ bụ na ndụ ndụ adịghị kwụsị na ije mbụ. Abụ na-aga n'ihu na-akọ ihe ndị n'ụdị mkpọtụ — ụdụ nbufe nke ndị Rọma adịghị a gbuo anya ruo afọ asatọ nka.
Ije 14 na-asị: 'E ruru mmiri dịka ihe mmiri, na ọ bụladị ọrụ nke m na-agbakọtala.' Crucifixion na-akọ ihe na-asụsụ oyi oyi ma na-agbakọta mgbutị mgbe ibu nke ahụ na-adọwu n'ụkwụ. Ije 15 na-aga n'ihu: 'Dịka ilo nke ite e makpu, ma nwu m na-agụ na ụnụ, ma i tinyela m na elu nke ọnwụ.' Jisọs tiri 'Agụ m' site n'okpọkụ na John 19:28 — ịrịba ihe ndị a n'ụdị agụ nke karị ozizie.
Ije 16 e nwere otu n'ime ndị a ka-edebem nke ihe ama ara nile: 'A kpụrụ ụkwụ m na ụkwụ m.' Ndị anya anya na-ebu ụka na ọ bụ ihe na-anwale n'ụfọdụ ndị akwụkwọ Hebrew, kama Septuagint (ntụgharị Greek nke Old Testament, tupu Jisọs ma-ạfọ 200) na-atụghar dịka iko. Nrụnye Dead Sea Scrolls nke abụ a na-akwado igu 'kpụrụ'. Ije a naanị na-akọ nke a na-akọwa nke crucifixion Rọma edere ọrụ afọ otu zuru oke tupu Roma ka-arụ ya.
Ije 18 na-asị n'ụzọ zuru oke: 'Ha kewara akwa m n'etiti ha, ma na uwe m ha na-anya azụ.' John 19:23-24 na-edek na ndị sọlịja Rọma kewara akwa Jisọs ma na uwe ya a na-ederede nye eze — ma emechaa na-edek na ọ bụ 'ka akwụkwọ nsọ mezuo'. Devịd dere okwu ndị a mgbe Isirayẹl na-ahụ ụkọ site n'eze ebe ndị. O nweghị echiche ọ bụladị nke crucifixion. Ma, ọ bụ agwa ndị adịghị na-adabere.
Mikaa 5:2 — Betlahem Edepụtara Ọrụ Afọ Asaa Tupu
Onye amụma Mikaa, na-edere na abụ VIII BT, nyere otu n'ime ihe ama ara maka ebe nke ụfọdụ karị nile nke akwụkwọ nsọ: 'Kama ị, Betlahem Efrata, ọ dị ntakịrị iji nọ n'etiti ezinaụlọ Jụda, n'ime gị ka ọ ga-epụta ụmụ m nke ga-achị Isirayẹl; ma ihe a pụtara site na mmalite, site na ụbọchị nke mgbe nile.' Mikaa na-edepụta ọ bụ na-agụnyere mpaghara, kama ọbụladị obodo nke kpamkpam — Betlahem Efrata, n'ezi-ezi dịfere Betlahem ọzọ na mpaghara Zebulon.
Mgbe Ndị Wise bu dị na Jerusalẹm na-ajụ maka ọmụ 'Eze nke ndị Juu', ndị nta ochie nke eze Herọdẹs bupu na-akpọtụ Mikaa 5:2 ozugbo dịka ebe Mesaya ga-ammọ. Ha na-adịghị agụrụ. Ha na-akpọtụ ihe ama ara nke na-ada afọ 700 tupu. Jisọs ammọ na Betlahem, dịka Luke 2 edek, n'ihi na ihe ogụgụ ndị Rọma kwesịrị na Josẹp laghachị n'obodo ya. Ụmụ aṅụ ndị mmekọrịta a na-agụnyerịrị ihe ama ara Hebrew.
Betlahem bụ obodo na-enweghị ihe ama — Mikaa n'onwe ya na-akpọ ya 'ọ dị ntakịrị iji nọ n'etiti ezinaụlọ Jụda'. Ọdịghị ihe ga-azọrọ Mesaya na Betlahem dịka ebe ọmụ. O nweghị ihe ọ bụ nke gọ-vẹnmenti ma ọ bụ ịḷụ ọchịchị. Ma, ọ bụ agwa ihe ama ara ma edek nke mụ. Mma nke obodo ndị a adịghị mma ma na agwa nke ihe ama ara na-eme n'ihe ndị a otu n'ime ndị ama nke ebe ọ bụ ikwalijụ onye ọ bụ dị mma karị.
Zekaraia 11:12-13 — Ego Ọlaọcha Iri Atọ, Elọchaara Onye Oru Ite
Edere mgbe afọ 520 BT, Zekaraia 11:12-13 na-edek otu n'ime ihe ama ara nke adịghị mma ma agwa nke nnọrọ nke akwụkwọ nsọ: 'Ma m asị na ha: Ma ọ bụrụ na o dị mma na unu, nye m ihe m ga-enwete; ma ọ bụghị, hapụ ya. Ma ha tinyere ọla ka ihe m ga-enwete iri atọ nke ọlaọcha. Na Onyenwe anyi kwuru: Tuo ya na ụlọ ihe oru nke Onyenwe anyi — nwa mma nke ọ dị onwe m! Ma m ebubu ọla ọlaọcha iri atọ, ma tuo ya na ụlọ Onyenwe anyi n'ụlọ ihe oru.'
Ịchere n'Metu 26-27 dị ukwu n'agwa n'ihe ndị pụtara. Judas Iskariọt dịrịrị mgbapụta na ndị ezetị nka iji butere Jisọs na ọlaọcha iri atọ fọrọ nụ ọnụ — ọnụ nke ohu n'okpuru Ozizị nke Mose (Exodus 21:32), ego nke Zekaraia na-akpọ nke ọma 'nwa mma nke ọ dị onwe m'. Mgbe Judas bụ obi ya na-azụ, o tuo ego ya n'ụlọ — n'ụlọ nke Onyenwe anyi — nke nnọrọ dịka Zekaraia kọbata. Ndị ezetị enweghị ike itinye ego ọbara na ụlọ ihe oru nke ụlọ nsọ, ya mere ha ji ya zụọ ubi nke onye oru ite iji lie ndị agbaghi. Ubi nke onye oru ite. Zekaraia kọbata ya ọrụ afọ 500 tupu.
4 Ajụjụ Bible
1.Na Metu 12:38-40, kedu ndị ka-akpọtụ Jisọs ihe ama?
Easy✓ Azịza
Ụfọdụ ndị ọkọ iwu ma ndị Fariisii
Metu 12:38 na-edek ndị ka-akpọ ka 'ụfọdụ ndị ọkọ iwu ma ndị Fariisii' nke ka-akpọ Jisọs 'Maazị'.
2.Kedu ọtụtụ ụbọchị Jisọs siri na ọ ga-ewe ijide ụlọ nsọ ọhụrụ, dịka Mak 14:58 sị?
Easy✓ Azịza
Ụbọchị atọ
Mak 14:58 na John 2:19 naanị na-edek Jisọs na-akọ banyere ụbọchị atọ, na-ebuo ihe ama ara n'ihe ya resọreshọn n'ụbọchị atọ.
3.Kedu otu ụdụ ndị mmadụ ka-abata Jisọs na Metu 16:1 ka ma rịọkwu ya ya ịme ihe ama nke mmadụ igwe?
Medium✓ Azịza
Ndị Fariisii na ndị Sadụkii
Metu 16:1 na-edek: 'Ndị Fariisii na ndị Sadụkii ka-abata, ma inwe obi ijụ ka ma rịọkwu ya ya ịme ihe ama nke mmadụ igwe.'
4.Kedu otu ụdụ ndị na-azụ chi ka-akọ ọnụ iji jụnye Jisọs ka ma rịọkwu ya ya ịme ihe ama nke mmadụ igwe na Metu 16:1?
Medium✓ Azịza
Ndị Fariisii na ndị Sadụkii
Metu 16:1 na-edepụta ndị Fariisii na ndị Sadụkii ka-akọ ọnụ iji jụnye Jisọs — ihe na-adịghị mewe, n'ihi na otu ụdụ ndị a na-enwekarị echiche nke otu ụdụ dị iche iche.
Ajụjụ Ndị A na-ajụ
Kedu ọtụtụ ihe ama ara maka Mesaya Jisọs ka-ezuo?
Ndị mmasị na-akwụkwọ Biblio ka-achọta ihe ama ara maka Mesaya atọ ruo na ọ bụrụ ọ bụ atọ na ọ gụ, n'ebe ụdụ ọ na-edepụta. N'ihe ndị a, ihe ama ara iri isii ruo na ọ bụrụ ọ bụ ọrụ ka-atọ na-ezuo n'ihe ndị a, na-agụnyere ebe ọmụ, ihe nkwetụ, ihe ndị n'ụdị crucifixion ma resọreshọn.
Kedu ụdụ Dead Sea Scrolls na-ata aka na ihe ama ara a ka-edere tupu Jisọs?
Dead Sea Scrolls, achọtara na 1947, nwere akwụkwọ zuru oke nke Isaia aka adadọ karbon-14 n'ihe fọrọ nụ ọnụ 125–100 BT — ma o karị ọrụ afọ tupu ọmụ Jisọs. Ọ na-ajụ ozugbo na ụka na Isaia 53 gara-adịrịrị edere ma o tụghaazụ emechaa crucifixion.
E nwere msi mmalite ndị na-agụ akwụkwọ ndị ọzọ na-akọwa Jisọs dịka onye ahụrụ ihe?
Ee. Onye akụkọ akụkọ Rọma Takito dere banyere nbufe nke Kraịst n'okpuru Pọntuọ Pịlaato na ndị akụkọ ya (c. 116 D.C.). Onye akụkọ akụkọ Juu Jọsẹfus na-ekwu maka Jisọs na Antiquities nke ndị Juu (c. 93 D.C.), na-agụnyere ihe na ya na nwanne ya Jekọb ma ndị a ka-akpọ ndị Kraịst. Ndị ọrụ Rọma Plinii nwa Younger na-akọwa ndị Kraịst na-efe Kraịst dịka chi gburugburu afọ 112 D.C.
Kedu ike ọnụ ọgụgụ nke Jisọs ga-emezuo ihe ama ara ndị a site na egwu?
Maazị ọnụ ọgụgụ Peter Stoner gbakọrọ ike egwu nke onye otu na-emezuo ihe ama ara asatọ nke pụtara ozugbo n'egwu na otu na 10 ruo n'ike nke 17 — ie, otu na ọ bụrụ ọ bụ 100 kwadripliọn. Na ihe ama ara ị na ị na asatọ, ike rụguo otu na 10 ruo n'ike nke 157. Ihe ndị a na-ata aka na ịchere enweghị ike ikwadebe site na egwu naanị.
I Na-Mụ Ihu Ka-Ụka Nkụ na Asụsụ Biblio?
Nyochaa ihe amaara gị banyere ihe ama ara maka Mesaya, ihe ndị ama okwu, ma akụkọ Biblio na ajụjụ mkpọcha ndị interaktifu anyị. Site na ajụjụ dị mfe ruo na mkpachere nke nche nke ihe ọ bụ-gị, e nwere ihe maka ije nile nke njụ ntụkwasị obi.
Budata N'efu →